Dialect

Het Brabants: een dialect of honderden dialecten?

Iedere stad en ieder dorp kent een andere verschijningsvorm, het eigen lokale dialect. Er zijn honderden Brabantse dialecten maar je kunt ze ook samennemen en van 'het Brabants dialect' spreken. De dialecten van Noord-Brabant verschillen onderling en daarbij verschillen ze niet allemaal evenveel van elkaar. Sommige dialecten lijken veel op hun buurdialecten en andere doen dat weer niet. Zodoende kun je dialecten in groepen onderverdelen en dialectgebieden met dialectgrenzen bepalen.

Dialectgrenzen Noord-Brabant

Onderzoek

Dialect is een van de onderwerpen die worden onderzocht door liefhebbers van het erfgoed in de provincie Noord-Brabant. Vaak gebeurt dat in werkgroepverband onder de hoede van een heemkundekring, soms ook in speciaal daartoe opgerichte organisaties of zelfs individueel. Over het algemeen gaat het daarbij om dialect als variëteit van de Nederlandse taal. Men is op zoek naar het taalsysteem en de afwijkingen daarvan in het dialect ten opzichte van het Nederlands. Een bekend resultaat van dergelijk onderzoek is het lokale dialectwoordenboek.

Updates

  • Jos Swanenberg

    Onderzoek naar woordgeslacht in het Brabantse dialect

    Kristel Doreleijers heeft een promotiebeurs van NWO gekregen en is in oktober 2019 begonnen aan haar onderzoek bij de leerstoel van Jos Swanenberg aan de Tilburg University. Het onderzoek draagt de titel “Changing gender”: Taalvariatie en -verandering in geslachtsmarkering in Nederlandse dialecten.

    Jos Swanenberg, projectmedewerker

  • Tera Uijtdewilligen

    Scriptieprijs Brabantse geschiedenis

    Erfgoed Brabant, de Historische Vereniging Brabant en de Stichting Zuidelijk Historisch Contact willen de wetenschappelijke beoefening van de Brabantse geschiedenis aan de Nederlandse en Belgische universiteiten en hogescholen bevorderen en jonge onderzoekers op dit terrein aanmoedigen en hebben daartoe een prijs ingesteld voor masterscripties die handelen over de geschiedenis van Brabant. Kandidaten kunnen tot 31 januari 2020 hun scriptie indienen. 

    Tera Uijtdewilligen, projectleider

  • Jos Swanenberg

    De vele vormen van het dialect in de Langstraat

    Het artikel "Dialect en standaardtaal in contact: de vele vormen van het dialect in de Langstraat" (Taal en Tongval) gaat over onderzoek van Yoïn van Spijk en Jos Swanenberg dat laat zien dat, terwijl dialecten terrein verliezen (als moedertaal en als dagelijkse omgangstaal) in het Nederlands, taalvariatie niet afneemt maar ze juist toeneemt. Allerlei woorden en klanken blijven in gebruik, en er komen zelfs nieuwe bij. 

    Jos Swanenberg, projectmedewerker

Ondersteuning door de Erfgoed Brabant Academie

De Erfgoed Brabant Academie ondersteunt dialectbeoefening. We adviseren onder meer over de schrijfwijze van dialecten en helpen bij het opzetten van werkgroepen, het maken van dialectwoordenboeken en de digitale ontsluiting van dialectverzamelingen. In het overzicht van het dialectonderzoek in Noord-Brabant Het Brabants Beschreven  kunt u nakijken wat er al te vinden is over het dialect van uw geboorte- of woonplaats.  

Levend erfgoed

Nu raken we de laatste tijd steeds meer doordrongen van het feit dat dialecten snel veranderen, waarbij veel verloren raakt maar ook een en ander uit het dialect behouden blijft. Aan dergelijke kenmerken van het taalgebruik wordt je herkomst herkend. Zulke kenmerken noemen we sjibbolets, zij markeren de regionale identiteit. Dat is reden om het dialect ook vanuit een ander perspectief te benaderen: wat is de rol van het dialect in onze samenleving? Deze benadering is des te interessanter omdat we zien dat Brabantse sjibbolets ook bij jonge en nieuwe Brabanders waar te nemen zijn; levend erfgoed dus!

Brabants is het kwartaalblad over Brabanders en hun taal, uitgegeven door de Stichting Brabants. Bij ieder nummer verschijnt ook een luisterbox met opnames van verhalen, gedichten en liederen in verschillende Brabantse dialecten.

De twaalfdelige serie Boks Ouwe laat het dialect van jonge en oudere Brabanders horen en zien, met toelichting van prof. Jos Swanenberg. De documentaire werd gemaakt door D2D Media. Bij wijze van za'k mar zegge is een raadspel dat ook in diverse lokale radioprogramma's wordt uitgezonden. Brabantse dialecten hebben veel woorden en uitdrukkingen die we in het Nederlands niet kennen. Weet jij wat ze betekenen?

Nog meer over dialect

Jos Swanenberg

Vragen?

Bel mij op 06 - 52 78 94 05
of stuur een e-mail

Jos Swanenberg, projectmedewerker