Dialect

Dialect maakt deel uit van het cultureel erfgoed in Brabant. Daarom ondersteunen we bij Erfgoed Brabant erfgoedwerkers die aan dialectbeoefening doen, bijvoorbeeld door de dialectwoordenschat vast te leggen of door dialectactiviteiten te organiseren. We adviseren onder meer over de schrijfwijze van dialecten en helpen bij het opzetten van werkgroepen, het maken van dialect(woorden)boeken en de digitale ontsluiting van dialectverzamelingen. Hieronder vindt u meer informatie over dialect in het algemeen, over onderzoek naar dialect (door liefhebbers, maar ook aan de universiteit), over dialect als “levend erfgoed” en als immaterieel erfgoed.

Het Brabants: een dialect of honderden dialecten?

Iedere stad en ieder dorp kent een andere verschijningsvorm, het eigen lokale dialect. Er zijn honderden Brabantse dialecten maar je kunt ze ook samennemen en van 'het Brabants dialect' spreken. De dialecten van Noord-Brabant verschillen onderling en daarbij verschillen ze niet allemaal evenveel van elkaar.

Sommige dialecten lijken veel op hun buurdialecten en andere doen dat weer niet. De overeenkomsten verschillen zitten daarbij in woorden (zegt men puit of kikvors of nog iets anders voor kikker?), klanken (zegt men huus, haus, hois of nog iets anders voor huis?) en grammatica (zegt men unne fiets of un fiets?).

Zodoende kun je dialecten in groepen onderverdelen en dialectgebieden met dialectgrenzen bepalen. Op onderstaande kaart staan de dialectgebieden in Noord-Brabant uitgetekend, zoals ze werden vastgesteld in het onderzoek van prof. dr. A.A. Weijnen en werden toegepast in het Woordenboek van de Brabantse Dialecten.  

Dialectgrenzen Noord-Brabant

 

Pilot 'Digitaal ontsluiten van Brabants dialect'

Erfgoed Brabant ondersteunt op verschillende manieren dialectbeoefening. In 2019 is Brabant Cloud gestart met de pilot 'Digitaal ontsluiten van Brabants dialect'. Voor het vastleggen van het Brabants dialect zijn er veel mogelijkheden, zoals het schrijven van verhalen, het samenstellen van woordenboeken en het maken van audio-opnamen. Middels digitalsering is het tegenwoordig mogelijk om deze data duurzaam op te slaan én eenvoudig met elkaar te vergelijken. Tijdens de pilot 'Digitaal ontsluiten van Brabants dialect' onderzoeken Erfgoed Brabant en drie erfgoedinstellingen de mogelijkheden hiervoor binnen het collectieregistratiesysteem Memorix Maior. Lees hier meer over de pilot. 

Onderzoek

Dialect is een van de onderwerpen die worden onderzocht door liefhebbers van het erfgoed in de provincie Noord-Brabant. Vaak gebeurt dat in werkgroepverband onder de hoede van een heemkundekring, soms ook in speciaal daartoe opgerichte organisaties of zelfs individueel. Over het algemeen gaat het daarbij om dialect als variëteit van de Nederlandse taal. Men is op zoek naar het taalsysteem en de afwijkingen daarvan in het dialect ten opzichte van het Nederlands. In het overzicht van het dialectonderzoek in Noord-Brabant Het Brabants Beschreven  kan men nakijken wat er al te vinden is over het dialect van zijn geboorte- of woonplaats

Dialecten kennen immers een eigen grammatica en andere klanken dan het Nederlands, maar het meest bekend zijn woorden die in het dialect anders zijn dan in het Nederlands, inclusief spreekwoorden en gezegden. Een bekend resultaat van dergelijk onderzoek is het lokale dialectwoordenboek. In de Woordenbank van de Nederlandse Dialecten zijn al meer dan tien Brabantse dialectwoordenboeken opgenomen.

Ook wordt er wetenschappelijk onderzoek naar de Brabantse dialecten gedaan. Zo was de woordenschat jarenlang onderwerp van het onderzoek voor het Woordenboek van de Brabantse Dialecten, een project van prof. dr. A.A. Weijnen dat liep van 1960-2005 (Radboud Universiteit Nijmegen). Het materiaal werd gedigitaliseerd is beschikbaar op het eWBD.

Sinds 2009 doet de leerstoel ‘Diversiteit in Taal en Cultuur’ aan de Universiteit van Tilburg onderzoek naar, onder andere, taalvariatie en taalverandering in Noord-Brabant. 

Updates

  • Jos Swanenberg

    Onderzoek naar woordgeslacht in het Brabantse dialect

    Kristel Doreleijers heeft een promotiebeurs van NWO gekregen en is in oktober 2019 begonnen aan haar onderzoek bij de leerstoel van Jos Swanenberg aan de Tilburg University. Het onderzoek draagt de titel “Changing gender”: Taalvariatie en -verandering in geslachtsmarkering in Nederlandse dialecten.

    Jos Swanenberg, projectmedewerker

  • Jos Swanenberg

    De vele vormen van het dialect in de Langstraat

    Het artikel "Dialect en standaardtaal in contact: de vele vormen van het dialect in de Langstraat" (Taal en Tongval) gaat over onderzoek van Yoïn van Spijk en Jos Swanenberg dat laat zien dat, terwijl dialecten terrein verliezen (als moedertaal en als dagelijkse omgangstaal) in het Nederlands, taalvariatie niet afneemt maar ze juist toeneemt. Allerlei woorden en klanken blijven in gebruik, en er komen zelfs nieuwe bij. 

    Jos Swanenberg, projectmedewerker

Wetenschap

  • Dialect als Kop van Jut

    Worden dialectsprekers financieel gestraft voor het feit dat zij dialect spreken, aangezien ze minder salaris schijnen te verdienen?

  • Accentplafond

    Het is vervelend als je je eigen accent als een last ervaart. Een accent vertelt waar je vandaan komt en daar mag je juist trots op zijn.

  • Leerstoel Diversiteit in Taal en Cultuur

    De leerstoel wordt bekleed door Jos Swanenberg en beweegt zich op het terrein van de diversiteit van de Brabantse talen en culturen.

Levend erfgoed

Dialect in het onderwijs

Ook interessant

  • Immaterieel Erfgoed

    UNESCO en Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland maken zich hard voor de borging van immaterieel erfgoed. Lees wat u kunt doen.

  • Beleid en Organisatie

    Hoe werf ik vrijwilligers? Hoe maak ik een beleidsplan? Hoe ga ik om met privacygegevens?

Jos Swanenberg

Vragen?

Bel mij op 06 - 52 78 94 05
of stuur een e-mail

Jos Swanenberg, projectmedewerker