Bedreigd gebouwd erfgoed

Bij ‘gebouwd erfgoed’ denkt u misschien aan landhuizen, kastelen, kerken en statige herenhuizen. Maar gebouwd erfgoed omvat ook structuren waarbij status een minder grote of geen rol speelt. Bijvoorbeeld verdedigingswerken, molens, boerderijen, sluizen en Wederopbouwarchitectuur. Gebouwd erfgoed is heel divers, en er zijn evenzoveel redenen waarom men zich inzet voor het behoud ervan. Het kan gaan om een unieke sluis, er is een bijzonder verhaal aan het gebouw verbonden of de woonwijk is een perfect voorbeeld van het werk van een bekende architect. Op lokaal, provinciaal, nationaal en internationaal niveau zijn er organisaties die zich inzetten voor het behoud van gebouwd erfgoed. 

Actueel - bedreigd erfgoed

  • De Lucia is van Ravenstein

    Een groep inwoners van het stadje Ravenstein zet zich in voor het behoud van de Sint-Luciakerk. De kerk staat leeg en het is onduidelijk wat er mee gaat gebeuren. Het actiecomité wil voorkomen dat de kerk verkocht wordt aan een projectontwikkelaar. Liever zien zij dat de kerk wordt verkocht aan het loterijfonds. Dat fonds is begin 18e eeuw opgericht om geld in te zamelen voor de bouw van de kerk, en bestaat nog steeds.

Lokaal niveau

Bij bedreigd gebouwd erfgoed is de eerste stap contact opnemen met de gemeente. Dat kan via de monumentencommissie, en als dat niet werkt via de raadsleden. Sommige gemeenten hebben geen eigen monumentencommissie maar maken gebruik van Stichting Advisering Monumenten & Ruimtelijke Kwaliteit Brabant.

Heemkundekring

Ook kunt u contact opnemen met de lokale heemkundekring. Een overzicht van heemkundekringen is te vinden op de website van koepelorganisatie Brabants Heem. Zij hebben misschien goede contacten bij de gemeente en willen meestrijden voor behoud. Via het huis-aan-huisblad kunt u duidelijk maken wat er bijzonder is aan het erfgoed dat u wilt behouden om zo steun te krijgen van wijk- dorps- of stadsgenoten. Ook acties kunnen hierbij helpen.

Rijksmonumenten

Een eigenaar van een rijksmonument is volgens de Erfgoedwet verplicht zijn gebouw zodanig te onderhouden dat het behoud gewaarborgd is. Wanneer dit niet gebeurt, kan de betreffende gemeente de eigenaar hierop aanspreken. In het uiterste geval kan een gemeente onderhoud afdwingen. Meer informatie over de Erfgoedwet vindt u op de website van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Bekijk het filmpje voor een voorbeeld van iemand die zich inzet voor bedreigd erfgoed: Ineke van de Weijgaert over de Keenesluis naast haar huis.

Provinciaal niveau

In Noord-Brabant zijn er verschillende organisaties die streven naar behoud van gebouwd erfgoed. Stichting Monumentenhuis Brabant helpt gemeenten met hun monumentenzorg en monumentenbeleid. Zij hebben ook een werkmaatschappij die niet alleen voor gemeenten maar ook voor monumenteneigenaren ondersteuning biedt: Monumentenhuis Brabant B.V. Via tal van producten en diensten biedt Monumentenhuis Brabant B.V. concrete hulp, bijvoorbeeld bij het opstellen van een monumentenlijst, bouwhistorisch onderzoek, archeologisch onderzoek, enzovoort. 

Monumentenbeheer Brabant (voormalig Monumenten Fonds Brabant) verwerft monumenten die bedreigd worden met als doel behoud door middel van exploitatie. Ze zoeken voor hun monumenten passende gebruikers voor duurzame herbestemming.

Voor advies over de herbestemming van gemeentelijke monumenten en rijksmonumenten kunt u terecht bij ErfgoedLab Brabant. Zij helpen door het ter beschikking stellen van hun netwerk, door kennis en door vouchers. Met de vouchers kunnen diensten en producten worden ingekocht die men verder op weg helpt in het proces van de herbestemming. 

Specifieke gebouwtypen

Voor het behoud van molens bestaat de Molenstichting Noord-Brabant. Informatie over boerderijen vindt u bij Stichting De Brabantse Boerderij en de Boerderijenlijn. In 1978 is de vereniging ‘Vrienden van Brabantse Kastelen’ opgericht, die opkomt voor Brabantse kastelen.

De sloop van de Heilig Hartkerk in Tilburg

In 1975 werd de Heilig Hartkerk in Tilburg gesloopt. Hoe kon dit - ondanks het luide protest van de bevolking én het gegeven dat de kerk een bijzonder ontwerp was van Pierre Cuypers - gebeuren? Inge Beekmans deed onderzoek en schreef een artikel over de sloop. 

Fotografie: Alex Beekmans

Lees het artikel

Nationaal niveau

Op landelijk gebied zijn er eveneens verschillende organisaties die strijden voor het behoud van gebouwd erfgoed. Erfgoedvereniging Heemschut is een vereniging die al sinds 1911 bestaat. Het is een particuliere organisatie met leden en donateurs. Heemschut zet zich niet alleen in voor het behoud van landhuizen, Wederopbouwarchitectuur, monumenten en kerken, maar ook voor agrarisch erfgoed, interieurs, kastelen en monumentale kunst. Hierbij zoekt de vereniging regelmatig de samenwerking met gemeenten en andere organisaties op, zoals Nederlandse Kastelen Stichting en Stichting Kastelen, historische Buitenplaatsen & Landgoederen (sKBL). Op de website van Erfgoedvereniging Heemschut kunt u een melding doen van bedreigd erfgoed. De commissie Noord-Brabant zal u dan helpen. Wanneer u actie wilt voeren voor het behoud van gebouwd erfgoed, kan de vereniging u informeren over procedures, wat uw invloed kan zijn en wie u kunnen helpen.

De Federatie Instandhouding Monumenten Nederland (FIM Nederland) is de belangenbehartiger van particuliere monumentenorganisaties in Nederland en komt op voor de belangen van gebouwde, groene en mobiele monumenten. De leden van de FIM hebben een cruciale rol, omdat zij gesignaleerde misstanden melden. De FIM pakt deze misstanden aan middels gerichte lobby naar politici en bestuurders, informeert overheden over urgente kwesties en brengt (ongevraagd) advies uit over lange termijn ontwikkelingen in de sector. 

Verdedigingswerken en industrieel erfgoed

Verder zijn er specifieke soorten erfgoedorganisaties, bijvoorbeeld Stichting Menno van Coehoorn voor verdedigingswerken. Voor industrieel erfgoed kunt u terecht bij Federatie Industrieel Erfgoed Nederland.

Internationaal niveau

Steun van een Europese organisatie kan wonderen doen in de strijd voor behoud. Er zijn diverse organisaties bij wie u terecht kunt. Europa Nostra is bijvoorbeeld een organisatie die zich inzet in heel Europa voor bescherming van erfgoed, mede met geld van de Europese Unie.

Via de Heritage Alert van ICOMOS kunt u melding maken van bedreigd erfgoed waarna ICOMOS haar netwerk kan inzetten om hier aandacht voor te vragen. ICOMOS is een internationale organisatie en reageert over het algemeen alleen op verzoeken van internationaal of nationaal belang.

Objecten of archeologische terreinen die niet alleen van nationaal belang zijn, maar in de hele wereld erkenning krijgen, staan op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. UNESCO is een organisatie van de Verenigde Naties die zich onder andere inzet voor een interculturele dialoog door cultuur. Een Nederlands voorbeeld van werelderfgoed is de grachtengordel in Amsterdam.

Fotografie: Mees van den Ekart, Marc Bolsius. Alle rechten voorbehouden.

Josewine Hubers

Vragen?

Bel mij op 073 - 615 62 62
of stuur een e-mail

Josewine Hubers, secretariaat