Afstoten van collecties

Overvolle depots, een gebrek aan middelen en mensen om goed zorg te dragen voor alle objecten, een deel van de voorwerpen past niet (meer) in de collectie of een erfgoedinstelling moet haar deuren sluiten. Veel musea, heemkundekringen en overheden zullen deze problemen herkennen en overgaan tot het afstoten van (een deel van) de collectie. Overhaaste en verkeerde beslissingen kunnen de collectie in gevaar brengen. Bij het afstoten van een collectie is het dan ook van groot belang dat u bedachtzaam en transparant te werk gaat. Op deze pagina leest u waar rekening mee dient te houden.

Erfgoedwet voor overheden

Wanneer een (deel van een) collectie die onder de verantwoordelijkheid valt van het Rijk, provincies of gemeenten wordt afgestoten, moet de Erfgoedwet worden gevolgd. De Erfgoedwet is in 2016 ingevoerd en bevat in hoofdlijnen:

  • wat cultureel erfgoed is;
  • hoe Nederland omgaat met roerend cultureel erfgoed (zoals schilderijen);
  • hoe Nederland daar toezicht op houdt.

Een belangrijk onderwerp op het gebied van roerend cultureel erfgoed is het zorgvuldig afstoten van cultuurobjecten. Volgens de Erfgoedwet zijn overheden verplicht hun afstotingsvoornemens openbaar bekend te maken via de Staatscourant. Op de website van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed vindt u meer informatie over de Erfgoedwet en wat deze wet kan betekenen voor uw collectie.

LAMO en de Afstotingsdatabase

Nederlandse musea die zijn opgenomen in het Museumregister, moeten zich houden aan de Ethische Code voor Musea. In de Ethische Code is een paragraaf over het afstoten van collecties opgenomen. De Leidraad Afstoten Museale Objecten (LAMO) is een verlengstuk van deze paragraaf en geeft aan met welke aspecten een museum rekening moet houden bij het opstellen van een afstotingsplan, en hoe dat vervolgens dient te worden uitgevoerd.De LAMO kent twee vormen van afstoten:

  • Herplaatsen van de objecten binnen het domein van geregistreerde musea, waardoor objecten van belangrijke erfgoedwaarde beschermd zijn tegen ongewenste vormen van afstoting.
  • Herbestemmen van de objecten buiten het domein van de geregistreerde musea.

Mees van den Ekart De Meierijsche Museumboerderij

Een belangrijk onderdeel van dit proces is dat de organisatie de afstotingsvoornemens op de Afstotingsdatabase publiceert. Ook overheden, heemkundekringen en andere collectiebeherende instellingen kunnen hun voornemens om (een deel van) hun collectie af te stoten op deze website plaatsen. De voorwaarde is wel dat zij dan de LAMO naleven. De gemaakte melding blijft twee maanden op de database staan. In die periode kunnen geïnteresseerde musea contact opnemen met de instelling die de objecten wil afstoten. De website is openbaar, wat betekent dat iedereen kan zien welke objecten voor afstoting in aanmerking komen.

Op de website van het Landelijk Contact van Museumconsulenten (LCM) en op de site van de Museumvereniging vindt u uitgebreide informatie over de LAMO. Als u nog verdere vragen heeft, kunt u contact opnemen met de museumconsulent van uw provincie.

Foto: Mees van den Ekart, Meierijsche Museumboerderij. Alle rechten voorbehouden.

Collectieplan

Wanneer u een collectie heeft, is een collectieplan een onmisbaar hulpmiddel. Het plan biedt inzicht in de collectie en geeft duidelijkheid bij de uitvoering van het collectiebeleid. Dit geldt niet alleen voor musea. Ook bijvoorbeeld archieven, heemkundekringen, kerken en gemeenten beheren collecties. Het collectieplan is ook een leidraad bij een eventuele afstoting van (een deel van) de collectie. Wanneer het collectieprofiel duidelijk in het plan is omschreven, kan dit profiel het uitgangspunt van de selectie zijn.

Op de website van het LCM vindt u de Handreiking voor het schrijven van een collectieplan. Dit document kan u helpen bij het schrijven van uw collectieplan.

Herkomst

Voordat een object wordt afgestoten, moet duidelijk zijn wie de eigenaar van het werk is. Bijvoorbeeld wanneer het niet zeker is of een object een bruikleen of een schenking is, mag het niet zomaar worden afgestoten. Daarnaast is het belangrijk dat rekening wordt gehouden met eventuele relevante derde partijen zoals oud-eigenaren, schenkers, levende kunstenaars, subsidiegevers of anderen.

Meer informatie over vragen rondom de herkomst van een cultuurobject, vindt u op de website van het LCM.

Archieven

Het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) geeft advies en praktische informatie op het gebied van archieven aan particulieren, organisaties, instellingen, gemeenten, waterschappen en provinciale instellingen. In bepaalde gevallen neemt het BHIC schenkingen van archieven aan. Hiervoor gebruikt het BHIC een acquisitieprofiel.

Sluiting van een museum

Wanneer een museum zijn deuren (moet) sluiten, brengt dit veel werk met zich mee. Het behoud van de collectie is hier een belangrijk onderdeel van. Op de website van het LCM wordt hier uitgebreid op ingegaan, onder andere met de “Leidraad voor het sluiten van een museum” van Agnes Vugts en Charlotte van Rappard.

Verder lezen over collectiewaardering

  • Collectiewaardering

    Waarom worden historische voorwerpen bewaard? Hoe brengen we de redenen daarvoor goed in beeld?

Fotografie: Mees van den Ekart. Alle rechten voorbehouden.

Annette Gaalman

Vragen?

Bel mij op 06 - 52 78 93 97
of stuur een e-mail

Annette Gaalman, projectleider