Meetup Meierijstad

Tips voor het voortgezet onderwijs vanuit het erfgoedproject Meetup Meierijstad

“Denkend over mijn les over ‘Steden en Burgers in de Lage Landen van 1050-1700’, rij ik naar school langs prachtige regionale monumenten. Hoe kan ik leerlingen in de geschiedenislessen uitdagen om met dat lokaal erfgoed aan de slag te gaan?” Met die vraag zette Hellen Janssen, docent geschiedenis op het Zwijsen College in Veghel, een bijzonder proces in beweging waaruit Meetup Meierijstad is voortgekomen. Een erfgoedproject waarbij lokaal erfgoed wordt verbonden aan het landelijke geschiedeniscurriculum voor vwo.

Ondersteuningstraject

Hellen en Marius in overleg voor educatieproject Meet Up Meierijstad. Bron Erfgoed Brabant.

Hellen Jansen in overleg met Marius van Heemkundekring Erthepe voor Meetup Meierijstad.

Alle rechten voorbehouden
Hellen maakte via Cultuurkade Meierijstad gebruik van de mogelijkheid om als Cultuurloperschool met Erfgoed Brabant een ondersteuningstraject in te gaan. De Cultuurloper is het provinciale uitvoeringsprogramma van Cultuureducatie met Kwaliteit in Noord-Brabant. KunstLoc Brabant en Erfgoed Brabant zijn hierin uitvoeringsinstanties. Een gelijkwaardige samenwerking tussen de school en een erfgoedinstelling staat centraal met als resultaat een concept dat over is te dragen aan andere partijen. Bezoek voor meer informatie over De Cultuur Loper de website.

Tips voor het voortgezet onderwijs

Tip 1. Heb je als docent in het Voortgezet Onderwijs een wens om samen te werken met een lokale erfgoedvereniging? Neem contact op met Erfgoed Brabant!

Opzet

In samenwerking met docent Johan van Geffen van het Elde College in Schijndel werd een gemeente-breed project opgezet. Via Erfgoed Brabant kwamen de docenten in verbinding met de vier heemkundekringen van Meierijstad, organisaties die zich richten op de lokale geschiedenis. Samen brachten zij in kaart hoe de heemkundekringen het onderwijsprogramma met hun objecten en expertise konden ondersteunen. Het erfgoedproject Meetup Meierijstad was geboren.

De (on)mogelijkheden van het lokale erfgoed zijn leidend voor keuzes in het lesprogramma. De kennismaking met het lokale erfgoed moet zinvol, maar ook leuk zijn. Een leidraad voor de inhoud van het lesprogramma werd gevonden in de door de vier heemkundekringen geschreven Canon van Meierijstad. Deze regiocanons is via de Canon van Nederland verbonden aan het landelijke curriculum.

Tips voor het voortgezet onderwijs

Tip 2. Vertrek vanuit een regionaal perspectief, waaraan de leerlingen zich kunnen verbinden. De dorpen in de gemeente Meierijstad kennen een gedeelde politieke geschiedenis. Voor Meetup Meierijstad werd een screencast met kaartmateriaal en historische bronnen gemaakt. Die toont leerlingen in een notendop de politieke en stedelijke ontwikkelingen vanaf het Landje Rode in 1050 tot de gemeente Meierijstad van nu.

Tip 3. Onderzoek hoe de collecties van de heemkundekringen elkaar - het liefst tastbaar - kunnen aanvullen en verbindt deze aan begrippen uit het geschiedeniscurriculum. De stadsrechten van Sint-Oedenrode zijn bijvoorbeeld zichtbaar in historische vrijheidsgrenzen, terwijl je de marktrechten van Veghel in een document over de boterwaag vindt.

Werkwijze

Papieren met tekst, kaarten, potloden en een pen.
De werkwijze van Meetup Meierijstad werd opgezet volgens de principes van design-thinking. Dat is een  aanpak om problemen op te lossen door de gebruikers als focuspunt te nemen. Design thinking draait vooral om het begrijpen van mensen voor wie je een product of dienst ontwikkelt. Bij Meetup Meierijstad stond daarbij de co-creatie tussen onderwijs (docent en leerling) én heemkundekringen voorop.

Vooraf stond vast dat de lesopzet zowel digitale als fysieke componenten moest bevatten. Die vooruitziende blik maakte het gedurende de maatregelen rondom COVID-19 mogelijk om het lesprogramma digitaal doorgang te laten vinden.

Belangrijke vaardigheden bij het vak geschiedenis zijn onderzoekend leren en historisch redeneren. In de vorm van een ‘moordspel’ werkten leerlingen als heuse detectives letterlijk door de hele gemeente met deze vaardigheden. Alle opdrachten bestonden uit een kennis-, inzicht- en creatieve vraag. De keuze daarvoor is simpel: in de ontwikkeling van het (digitale) lesmateriaal wilden de docenten niet alleen inhoudelijk aansluiten bij de leerdoelen, maar ook bij de vaardigheden die leerlingen moeten aanleren, zoals het verwerken van informatie.

Tips voor het voortgezet onderwijs

Tip 4. Geef leerlingen een stem in het proces. Bij Meetup Meierijstad dachten leerlingen mee over de lesopzet. Leerlingen uit oudere jaargroepen hielpen bij het ontwikkelen van de digitale werkvormen.

Tip 5. Gebruik digitale opties. Programma’s als LessonUpSeppo en Screencast-O-matic bleken ideale hulpmiddelen bij het digitaal vormgeven van de lessen.

Tip 6. Gebruik als creatieve opdracht een videoblog of ‘story’ om leerlingen hun leeropbrengst te laten aantonen. Hoe komt bijvoorbeeld een vrouw in het 16e-eeuwse Erp aan zijde? Laat leerlingen vanuit het perspectief van handel en ambacht de relatie van het stedelijke handelsnetwerk met de regio Meierij beschrijven.

Bronnenonderzoek

De lesopzet bood de mogelijkheid om bronnen digitaal te onderzoeken via de archiefdienst van het BHIC. Een opvallende constatering was dat leerlingen helemaal niet zo digitaal vaardig blijken in het opzoeken van informatie. Ze weten hoe Google werkt, maar het opzoeken en interpreteren van informatie in een digitaal archief werkt anders. Een begeleide instructie vanuit de docent was hierbij van belang. Klik hier om de website van het BHIC te bezoeken.

Screenshot uit het programma Seppo voor educatieproject Meetup Meierijstad. Opdracht over Erp.

Screenshot uit het programma Seppo voor educatieproject Meetup Meierijstad. Opdracht over Erp

Alle rechten voorbehouden

Het werd lastig als er in de lokale context geen tastbare bronnen aanwezig waren om de inhoud van het lesprogramma te ondersteunen. In dat geval zorgden de heemkundekringen er voor dat zij een begrip in de context van een verhaal konden uitleggen.

Tips voor het voortgezet onderwijs

Tip 7. Zorg voor een gemeenschappelijke taal met de leerlingen door de bronnen aan te passen aan hun taalgebruik. Denk bijvoorbeeld aan een ‘vertaling’ van een getranscribeerde akte.

Tip 8. Zet de heemkundekring als bron in tijdens een ‘expertmeeting’. De leerlingen waren zeer geboeid door de digitale ontmoeting met experts van de heemkundekringen. In de ontmoeting konden zij vragen van leerlingen beantwoorden of hen op weg helpen bij hun onderzoeksvragen.

Gamification

Om meer samenhang te ontwikkelen in het programma kozen we voor de opzet van een moordspel in Seppo  dat zowel digitaal als fysiek gespeeld kon worden. In dit moordspel werden erfgoedlocaties en thema’s in één narratief verbonden. Het maakte een saai geschiedenisonderwerp levendig en tastbaar. Leerlingen werden actief betrokken bij het bouwen en testen van het spel.

Leerlingen waren zelden -nee nooit- zo positief over hun geschiedenisles.” (Docent VWO3, Elde College)

Tips voor het voortgezet onderwijs

Tip 9. Met ‘Gamification’ voeg je spelelementen toe aan online én offline activiteiten. Het doel is het stimuleren van  gedragsverandering. Laat leerlingen een bijdrage leveren aan de opzet en het uittesten van het spel.

Tip 10. Houd rekening met AVG-wetgeving wanneer je namen van leerlingen in digitale games gebruikt.

Verdieping op de thematiek

Presentatie van Rolf Vonk aan leerlingen van het Zwijsen College, in het kader van het project MeetUp Meierijstad.

Rolf Vonk geeft een presentatie aan leerlingen over Veghel.

Alle rechten voorbehouden
Volgend op het moordspel ontwikkelden de heemkundekringen in Seppo vier verschillende deelprogramma’s waarin leerlingen aan de hand van bronnen de thema’s macht, religie en handel verder uitdiepten. Zij kozen voor een gevarieerde opzet: filmbeelden, historische kaarten en bronnen werden aan de hand van levels uitgevoerd. Ook hier was het mogelijk om zowel voor een digitale als fysieke beleving te kiezen.

Tips voor het Voortgezet Onderwijs

Tip 11. Maak gebruik van de kracht van de heemkundekringen en hun collecties. Daardoor ontstaat een gevarieerd en uniek deelprogramma.

Leeropbrengsten pitchen

Om het leerproces in beeld te brengen en de leeropbrengst te meten, kregen leerlingen de opdracht om elk level af te sluiten met een persoonlijke pitch. Hierin vertelden ze over hun leeropbrengst en maakten ze de koppeling met de kenmerkende aspecten uit het curriculum. De pitch gaf hen inzicht in hiaten in het leerproces en liet zien dat leerlingen een verdiepingsslag maakten op begrippen en bronnen.

“Ik vertrouw mijzelf op dat ik bronnen kan bestuderen en vertrouw nu ook op mijn eigen interpretatie over de bronnen” (Leerlinge VWO4, Zwijsen College)

Vervolg op het programma

In juli 2021 werd het programma Meetup Meierijstad positief ontvangen tijdens het seminar van EuroClio, dat georganiseerd werd met de Universiteit van Tallinn. Klik hier om de site van EuroClio te bezoeken.

De wisselwerking tussen lokale heemkundekringen en het landelijke geschiedeniscurriculum is duidelijk van invloed op de betrokkenheid van leerlingen. Het programma Meetup Meierijstad is nog niet klaar. In het schooljaar 2021-2022 wordt vooral gewerkt aan de verdere samenhang in het lokale programma en verbinding van de thema’s macht, handel en religie. Een deel van de bevindingen zal ook gepresenteerd worden tijdens de Historicidagen 2022 van de KNHG. Klik hier om naar de site van de Historicidagen te gaan.

Op deze webpagina houden we u op de hoogte van de ontwikkelingen.

Meer weten over Meetup Meierijstad?

Meer informatie

Rolf Vonk

Vragen?

Bel mij op 06 - 12 17 14 70,
of stuur een mail:
rolfvonk
@erfgoedbrabant.nl

Rolf Vonk, projectmedewerker